11 marca 2026 roku została podpisana nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego. Choć jej główna filozofia pozostaje niezmienna – nadal najważniejszy jest harmonijny, holistyczny rozwój dziecka – dokument wprowadza kilka bardzo istotnych pojęć, które będą wyznaczały kierunek pracy nauczycieli w najbliższych latach. Są to kompetencje fundamentalne, kompetencje przekrojowe oraz sprawczość dziecka.
To właśnie wokół nich będzie organizowana codzienna edukacja przedszkolna.
Kompetencje fundamentalne, czyli co buduje fundament uczenia się
Nowa podstawa programowa określa kompetencje fundamentalne jako podstawowe umiejętności, bez których trudno wyobrazić sobie dalszy rozwój dziecka. Stanowią one bazę do zdobywania wiedzy, rozwijania kolejnych kompetencji oraz przygotowania do funkcjonowania w zmieniającym się świecie.
Do kompetencji fundamentalnych zaliczono: kompetencje językowe, matematyczne, cyfrowe i ruchowe. Ich rozwój nie jest zadaniem jednego nauczyciela ani jednego etapu edukacji. To długofalowy proces, który powinien przebiegać podczas codziennych aktywności dziecka – poprzez zabawę, doświadczanie i samodzielne odkrywanie świata.
Kompetencje przekrojowe, czyli o umiejętnościach, które potrzebne są przez całe życie
Drugim nowym pojęciem są kompetencje przekrojowe. W przeciwieństwie do kompetencji fundamentalnych nie odnoszą się one do konkretnego obszaru wiedzy, lecz do sposobu funkcjonowania dziecka w różnych sytuacjach.
Obejmują one trzy wzajemnie uzupełniające się obszary:
- kompetencje poznawcze, czyli umiejętność analizowania informacji, rozwiązywania problemów, krytycznego i kreatywnego myślenia;
- kompetencje społeczne, związane ze współpracą, komunikacją, empatią i odpowiedzialnością za innych;
- kompetencje osobiste, obejmujące samodzielność, rozwój poczucia własnej wartości, dobrostan oraz świadome kierowanie własnym rozwojem.
To właśnie te kompetencje przygotowują dziecko nie tylko do szkoły, ale przede wszystkim do życia. Uczą elastyczności, współpracy, odpowiedzialności i radzenia sobie z nowymi wyzwaniami.
Sprawczość, czyli o dziecku, które ma wpływ
Jednym z najważniejszych nowych akcentów w podstawie programowej jest pojęcie sprawczości. Chodzi o przekonanie dziecka, że jego działania mają znaczenie i mogą wpływać na otaczający świat. Dziecko nie jest biernym odbiorcą wiedzy, ale aktywnym uczestnikiem procesu uczenia się. Podejmuje decyzje, rozwiązuje problemy, współtworzy działania grupy, wyciąga wnioski i obserwuje efekty własnych działań.
Budowanie sprawczości rozpoczyna się od prostych codziennych sytuacji – samodzielnego wyboru aktywności, podejmowania inicjatywy podczas zabawy, współdecydowania o przebiegu zajęć czy wykonywania zadań, których efekt dziecko może samodzielnie zaobserwować.
Tak rozumiana sprawczość rozwija pewność siebie, motywację wewnętrzną i gotowość do uczenia się przez całe życie. Poczytajcie dokładniej o tym w artykule Małe decyzje, wielka moc. Jak przedszkole wzmacnia sprawczość u dzieci?
Co oznaczają te zmiany dla nauczycieli?
Nowa podstawa programowa wyraźnie odchodzi od myślenia o edukacji jako przekazywaniu gotowej wiedzy. Znacznie większy nacisk położono na aktywność dziecka, jego doświadczenia oraz samodzielne konstruowanie wiedzy. To podejście jest zgodne z założeniami pedagogiki konstruktywistycznej, według której dzieci uczą się najskuteczniej poprzez działanie, eksperymentowanie, dialog i odkrywanie zależności.
Oznacza to, że rolą nauczyciela staje się przede wszystkim organizowanie środowiska edukacyjnego, które zachęca dzieci do aktywności, zadawania pytań, poszukiwania rozwiązań i współpracy z rówieśnikami.
Jak wychowanie dwujęzyczne wpisuje się w nowe wymagania?
Metoda Dwujęzycznego Wychowania autorstwa prof. Agnieszki Szplit doskonale odpowiada kierunkowi wyznaczonemu przez nową podstawę programową.
Jej fundamentem jest naturalne „otulenie” dziecka językiem angielskim podczas codziennych aktywności przedszkolnych. Dzieci nie uczą się języka poprzez zapamiętywanie list słówek czy wykonywanie ćwiczeń gramatycznych. Zamiast tego uczestniczą w zabawach, śpiewają, słuchają opowiadań, wykonują zadania ruchowe i rozwiązują problemy, mając jednocześnie stały kontakt z językiem angielskim.
Takie podejście wspiera rozwój kompetencji fundamentalnych, przede wszystkim językowych, ale również matematycznych, ruchowych i cyfrowych. Jednocześnie rozwijane są kompetencje przekrojowe – dzieci uczą się współpracy, komunikacji, kreatywności, logicznego myślenia oraz samodzielnego rozwiązywania problemów.
Szczególnie istotne jest również wzmacnianie sprawczości. Gdy dziecko zaczyna rozumieć polecenia w języku angielskim i wykorzystuje nowy język podczas codziennych czynności, szybko przekonuje się, że potrafi skutecznie działać i komunikować się z otoczeniem. Każdy taki sukces buduje pewność siebie oraz motywację do dalszego uczenia się.
Edukacja przyszłości zaczyna się w przedszkolu
Nowa podstawa programowa pokazuje wyraźnie, że współczesne przedszkole nie powinno koncentrować się wyłącznie na przygotowaniu dziecka do szkoły. Jego zadaniem jest przede wszystkim wspieranie rozwoju kompetencji, które będą potrzebne przez całe życie.
Kompetencje fundamentalne stanowią bazę dalszej edukacji. Kompetencje przekrojowe pomagają odnaleźć się w zmieniającym się świecie. Sprawczość natomiast sprawia, że dziecko wierzy we własne możliwości i od najmłodszych lat uczy się, że ma wpływ na swoje działania i otoczenie.
To właśnie takie podejście realizuje Metoda Dwujęzycznego Wychowania Agnieszki Szplit. Dzięki naturalnej immersji językowej dzieci nie tylko poznają język angielski, ale jednocześnie rozwijają samodzielność, kreatywność, współpracę i kompetencje potrzebne w XXI wieku. W efekcie wychowanie dwujęzyczne staje się nie dodatkiem do edukacji przedszkolnej, lecz jej integralnym elementem, wspierającym realizację założeń nowej podstawy programowej.
Autorka tekstu: Prof. UJK dr hab. Agnieszka Szplit